Mfantse Nkurow binom hɔn huandzin mu Mpɛnsampɛnsamu

Abstract

Nhwehwɛmu yi fa Mfantse nkurow bi hɔn huandzin mu mpɛnsampɛnsamu ho. Nkamfo yɛ biribi a noho hia wɔ Akanfo na nyimpakuw biara asetsena mu. Ɔyɛ nkuranhyɛdze bi a nkorɔfo yɛ dze kyerɛ hɔn enyisɔ wɔ mbɔdzembɔ bi a ankorankor anaa nyimpakuw bi ayɛ. Dɛm ndzɛmba yi taa daa edzi wɔ huandzin mu. Nhwehwεmu yi dze Praemari mboanosεm a minyaa no wɔ nkcmbctwetwe mu dze dzii dwuma. Dwumadzi yi kɔr do wɔ nkurow dodowara mu mbom anan pɛr na mekaa ho asɛm wɔ mo nhwehwɛmu yi mu. Dɛm nkurow yi nye; Oguaa (Oguaa mansin), Anomabo na Akyemfo (Mfantseman mansin) na Edena (Komenda Edena Abirem mansin mu) osiandε, dεm nkurow yi yε tsetse nkurow a wcda ho kura hcn tsetse amambra na amandze mu. Nhwehwɛmu yi dze nyiyimu a ogyina nsamu anaa botae bi do na medze paaw hcn a menye hcn dzii dwuma no. Nkorcfo a mepaaw hcn nye hcn dzii nkitahodzi tsitsir wc dwumadzi yi mu yε akyeame, ebusua mpanyimfo na akyerεma. Migyinaa ‘New historicism’ a Greenblatt (1990) dze to gua do pεnsapεnsaa mboanosεm no mu. Nhwehwεmu yi ada no edzi dε Mfantse nkurow bi mu huandzin da abↄse soronko bi edzi. Kurow no huandzin no ho abↄse no yɛ dza ɔfa suahu, gyedzi, esisɛm na ehuntasɛm bi a ɔfa kurow no ho. Bio, nhwehwɛmu yi ada no edzi pefee dɛ wɔ ber na dwumadzi biara mu no, nkamfo fam nyimpakuw biara n’abrabɔ ho, Akanfo yi hɔn ho fi mu a, ɔnnkɛyɛ. Ɔda edzi dɛ kasasu ahorow pue Mfantse nkurow bi hɔn huandzin mu. Bi nye enyihanhan, nkamu, ebirabɔ na asɛmbisa a onnhia nyiano. Kasasu dwumadzi da no ho edzi ber biara wɔ kasadwumfo ne kasa mu anaa n’akyerɛw.